نفخ در طب ایرانی

درمان نفخ در طب سنتی چگونه انجام می‌شود؟

درمان نفخ در طب سنتی با دو هدف کلی انجام می‌شود. هدف اول و مهمتر آن است که مانع تولید نفخ شد و هدف دوم تحلیل و از بین بردن ریح تولید شده است. در اکثر موارد برای درمان کامل نفخ باید به هر دو هدف دست یافت.

    آنچه در این مقاله می‌خوانید:

  • تعریف نفخ در طب ایرانی
  • نفخ چیست؟
  • نفخ چه زمانی اتفاق می‌افتد؟
  • تعریف نفخ در طب ایرانی
  • اهمیت بالا بردن حرارت غریزی بدن در درمان نفخ در طب سنتی
  • اهمیت ورزش در درمان نفخ در طب سنتی
  • اسباب و علایم نفخ معده و قراقر
  • علل ایجاد نفخ معده
  • درمان نفخ در طب سنتی با رعایت آداب صحیح غذا خوردن
  • تقویت هاضمه برای درمان نفخ

اساس درمان نفخ در طب سنتی بر قطع سبب بیماری استوار است و تا زمانی که عامل ایجاد نفخ از بین نرود، درمان صرف جهت تحلیل نفخ مشکل بیمار را برطرف نمی‌کند. بنابراین توصیه به برخی گیاهان ضد نفخ که توسط برخی پزشکان، به ویژه پزشکانی که در زمینه گیاه درمانی فعالیت می‌کنند، نمی‌تواند به صورت ریشه‌ای بیماری را بهبود بخشد و فقط موجب کاهش موقت علائم خواهد شد.

تعریف نفخ در طب ایرانی

نفخ در طب ایرانی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.

نفخ هم به عنوان یک علامت و هم به عنوان یک بیماری مستقل؛

توسط حکمای طب ایرانی مورد بحث قرار گرفته است. اهمیت ویژه بیماری نفخ در طب ایرانی از دیدگاه حکما؛

به سبب ارتباط نفخ با ضعف هضم است.در این دیدگاه کاهش حرارت غریزی معده که منجر به اختلال هضم می‌شود

و می‌تواند سر منشا بسیاری از بیماری‌ها محسوب شود، موجب ایجاد نفخ می‌گردد.

به عبارت دیگر نفخ بیانگر یک پدیده بسیار مضر برای سلامتی است و آن ضعف یا سوء هضم است

که اختلال و فساد هضم به عنوان «اهم الامراض و منبع الاقسام» مورد تایید اکثر حکمای طب ایرانی است.

نفخ چیست؟

نفخ شکم زمانی است که شکم شما بعد از غذا خوردن متورم شود.

این معمولاً به دلیل تولید بیش از حد گاز یا اختلال در حرکت عضلات دستگاه گوارش ایجاد می‌شود.

نفخ غالباً می‌تواند باعث درد، ناراحتی و احساس “پر بودن معده” شود. همچنین می‌تواند شکم شما را بزرگتر نشان دهد.

“نفخ” همان احتباس آب نیست، اما این دو اصطلاح اغلب به جای یکدیگر استفاده می‌شوند. به بیان ساده، نفخ شکم شامل مقدار زیادی مواد جامد، مایعات یا گاز در سیستم هضم شما است.

با این حال، در برخی از افراد، نفخ بیشتر ناشی از افزایش حساسیت است. فقط احساس می‌شود که فشار در شکم افزایش یافته است، حتی اگر وجود نداشته باشد.

حدود 16-30٪ از افراد گزارش می‌كنند كه به طور منظم نفخ دارند، بنابراین این امر بسیار شایع است.

اگرچه نفخ شکم گاهی به دلیل شرایط جدی پزشکی ایجاد می‌شود، اما بیشتر اوقات به دلیل رژیم غذایی و برخی از غذاها یا موادی که به آنها تحمل ندارید ایجاد می‌گردد.

درمان نفخ در طب سنتی چگونه انجام می‌شود؟

نفخ چه زمانی اتفاق می‌افتد؟

بیشتر افراد در مقطعی نفخ شکم را تجربه می‌کنند. ورزش، مصرف مکمل و ماساژ همه می‌توانند به سرعت نفخ شکم را کاهش دهند و تغییرات ساده در سبک زندگی می‌تواند از بروز مجدد آن جلوگیری کند.

نفخ شکم زمانی است که شکم احساس سیری و سفتی می‌کند. این معمولاً به دلیل تجمع گاز در جایی از دستگاه گوارش (GI) اتفاق می‌افتد. نفخ باعث بزرگتر به نظر رسیدن شکم می‌شود و همچنین ممکن است احساس لطافت یا درد داشته باشد. احتباس مایعات در بدن نیز می تواند منجر به نفخ شکم شود.

نفخ شکم معمولاً هنگامی رخ می دهد که گاز اضافی در معده یا روده جمع شود. وقتی نفخ بلافاصله بعد از غذا اتفاق می‌افتد، معمولاً خود به خود برطرف می‌شود، اما اغلب سرعت بخشیدن به این فرآیند ممکن است.

تعریف نفخ در طب ایرانی

نفخ در طب ایرانی به نفخ ریحی (باد) شناخته می‌شود که در معده و روده‌ها ایجاد می‌شود. سبب ایجاد نفخ حرارت ناکافی است که نمی‌تواند بر رطوبات غلیظ دستگاه گوارش اثر کند لذا باعث ایجاد بخارات غلیظ می‌شود.

مطابق با تعریفی که در اکسیر اعظم آمده است نفخ روده‌ها به معنی دم شدن شکم است و قراقر صدای ناشی از ریاح متحرک در درون روده‌ها است.

برطبق نظر حکما وجود مقداری ریح در دستگاه گوارش برای عمل دفع لازم و ضروری است و افزایش از حد اعتدال است که موجب عوارض آن می‌گردد. عقیلی در مورد سرنوشت ریح تولید شده در معده چنین می‌گوید: «بدان که ریح چون در معده تولّد یابد اگر میل به جانب فوق نماید و از مری اخراج یابد، آن را جُشاء نامند و به فارسی آروغ. اگر به جانب امعاء رود، آن را ریح به اسم عام خوانند».

نفخ معده یکی از اسباب درد معده است. بر اثر تولید ریح غلیظ و زیاد در معده موجب کشیدگی و تمدد معده و در نتیجه تفرغ اتصال ( پارگی در سطح مخاط معده) و درد می‌شود.

نفخ علاوه بر اذیتی که برای بیمار در دستگاه گوارش ایجاد می‌کند، عوارض دیگری نیز به دنبال دارد. حکیم اعظم خان در اکسیر اعظم درباره اثر نفخ بر اختلال تنفسی چنین بیان می‌کند: « ریاح نافخه شکم را دم کند مثل مشک پر باد و نفس تنگ گردد».

اهمیت بالا بردن حرارت غریزی بدن در درمان نفخ در طب سنتی

برای عملکرد صحیح دستگاه گوارش وجود حرارت غریزی کافی ضروری و اساسی است و کاهش آن، اثر بسیار مهمی در ایجاد اختلالات هضم و نفخ دارد. بر این اساس، یکی از اصول درمانی نفخ، بالا بردن حرارت غریزی است. حکما توصیه‌های بسیاری برای بالا بردن حرارت غریزی نموده‌اند. مهمترین این توصیه‌ها، رعایت تدابیر حفظ الصحه یا به عبارت دیگر داشتن سبک زندگی سالم است که اثرات قابل توجهی در حفظ  افزایش حرارت غریزی بدن دارد. 

درمان نفخ در طب سنتی چگونه انجام می‌شود؟

اهمیت ورزش در درمان نفخ در طب سنتی

یکی از راهکارهای درمان نفخ در طب سنتی ورزش یا ریاضت است. ریاضت یا ورزش از اصول دیگر حفظ الصحه در طب ایرانی است که انجام آن به طور صحیح قطعا در تقویت حرارت غریزی موثر خواهد بود. ورزش نه تنها با تجدید یا انتعاش حرارت غریزی به تقویت معده کمک می‌کند بلکه با دفع رطوبات زائد معده، در بیماران با معده سرد و تر، کمک بسیار موثری در رسیدن به اعتدال مزاج معده می‌کند. بنابراین برای درمان نفخ ناشی از برودت و ضعف هاضمه انجام ورزش یک ضرورت اساسی است که بی توجهی به آن چنان لطمه‌ای به سلامتی می‌زند که با هیچ غذا یا دارویی نمی‌توان آن را جبران نمود.

یکی از تدابیری که برای درمان نفخ در طب سنتی توصیه می‌شود گرم نگه داشتن شکم است. گرم کردن شکم به روش‌های مختلف مخصوصا با تمکید (گذاشتن چیزی گرم بر عضوی از بدن، جهت گرم کردن آن) برگ شوید یا سبوس گندم و نمک می‌تواند به کاهش نفخ کمک کند. همچنین توصیه شده است که از خوابیدن بدون روانداز که موجب سردی بدن و شکم می‌شود، پرهیز کرد.

اسباب و علائم نفخ معده و قراقر

نفخ در طب ایرانی به سه علت کلی ایجاد می‌شود: معده، غذا و اخلاط. گرفتن شرح حال دقیق از نحوه‌ی غذا خوردن و رژیم غذایی بیمار و فعالیت‌های جسمی و روانی وی و به طور کلی سبک زندگی بیمار در تشخیص علت اصلی نفخ بسیار کارگشاست.

در جدول ذیل اسباب و علائم کلی نفخ به طور مختصر ذکر شده است.

سبب علامت
غذا پرخوری (کثیر المقدار) سابقه پرخوری در شرح حال
غذای با رطوبت زیاد (کثیر الرطوبت) 1-مصرف زیاد کدو، خیار، گلابی، سیب، انگور، انجیر، ماست

2-انواع سبزیجات هرچند به اندازه معتدل خورده شود.

بذاته نفاخ (حاوی رطوبت غریبه فضیله) تناول عدس، لوبیا، باقلا، نخود
غذای بدبو تقدم تناول غذاهایی که بوی آنها مثل بوی ماهی یا بوی روغن خراب یا بدبو باشد.
غذای با طبیعت گرم ایجاد نفخ با خوردن عسل و خوراکی‌های گرم
معده سردی مزاج 1-علائم سوء مزاج سرد ساده معده

2-علائم ضعیف هضم سرد معده

3-نوشیدن مقدار زیاد آب بعد از خوردن غذا

رطوبت خام زجاجی در معده و روده‌ها با خالی بودن معده از غذا 1-کاهش نفخ در صورت وجود غذا در معده و مشغول شدن طبیعت به آن

2-افزایش نفخ در خالی بودن معده به سبب مشغول شدن طبیعت به رطوبت خام زجاجی

اخلاط تجمع خلط بلغمی، سوداوی یا صفرای محیه 1-علائم سوء مزاج بلغمی

2-علائم سوء مزاج سوداوی

3-علائم سوء مزاج صفراوی

علل ایجاد نفخ معده

از مهمترین علل ایجاد نفخ معده عبارتند از:

  • بلعیدن هوا در اثر نوشیدن از طریق نی، یا آدامس.
  • سریع غذا خوردن
  • زیاد خوردن
  • خوردن غذاهای چرب
  • خوردن غذاهایی که در دستگاه روده گاز ایجاد می‌کنند (مانند لوبیا، سبزیجات و سایر غذاهای حاوی فیبر بالا)
  • عدم تحمل لاکتوز
  • اختلالات روده، به عنوان مثال، IBS (سندرم روده تحریک پذیر) ، IBD (بیماری التهابی روده، که شامل بیماری کرون و کولیت اولسراتیو) و SIBO (رشد باکتری روده کوچک).
  • بیماری سلیاک (عدم تحمل گلوتن)
  • چسبندگی شکم به دلیل جراحی (های) قبلی در ناحیه شکم یا لگن، به عنوان مثال، عمل جراحی رحم.

درمان نفخ در طب سنتی چگونه انجام می‌شود؟

درمان نفخ در طب سنتی با رعایت آداب صحیح غذا خوردن

رعایت سبک زندگی سالم خصوصا رعایت آداب صحیح غذا خوردن، در درمان نفخ در طب سنتی از امور بسیار مهم و ضروری است و به جهت تاکید رعایت آنها این نکات را در ادامه بررسی می‌کنیم:

  1. 1.صرف غذا فقط هنگام گرسنگی واقعی
  2. جویدن کامل غذا
  3. رعایت نظم زمانی غذا خوردن
  4. پرهیز از پرخوری
  5. پرهیز از غذا خوردن قبل از هضم غذای قبلی
  6. پرهیز از خوردن غذاهای مختلف در یک وعده غذایی
  7. پرهیز از مصرف میوه و سالاد همراه غذا
  8. پرهیز از لقمه‌های بزرگ
  9. عدم مصرف مایعات بین غذا تا 1 ساعت بعد از آن
  10. خوشبو و آراسته بودن غذا
  11. پرهیز از خوردن غذا به صورت ایستاده و حین فعالیت فیزیکی
  12. نشستن صحیح موقع غذا خوردن
  13. سکون و آرامش بعد از غذا
  14. راه رفتن مختصر بعد از غذا
  15. توجه و تمرکز به غذا حین غذا خوردن
  16. لذت بردن از غذا
  17. پرهیز از استرس‌های روحی و روانی
  18. عدم مداومت بر مصرف یک نوع غذا
  19. رعایت زمان خواب و داشتن خواب مناسب و کافی
  20. توجه به زمان دفع
  21. پرهیز از خوردن غذاهای غلیظ
  22. پرهیز از خوردن غذاهای با رطوبت زیاد
  23. پرهیز از خوردن غذاهای نفاخ
  24. پرهیز از خوردن غذاهای بدبو و بدطعم

تقویت هاضمه برای درمان نفخ

یکی دیگر از اصول درمان نفخ در طب سنتی ، تقویت هاضمه است. هرچند که رعایت صحیح حفظ الصحه خود موجب افزایش حرارت غریزی کل بدن و معده می‌شود، استفاده از برخی غذاهای خاص و داروها برای تقویت هاضمه توصیه شده است که مرباجات مقوی معده یکی از این موارد است که مهمترین آنها عبارتند از: 

  • مربای گل سرخ
  • مربای آمله
  • مربای به
  • مربای سیب
  • مربای بالنگ
  • مربای پوست پسته
  • مربای پوست پرتقال 
  • مربای پوست نارنج

توصیه می‌شود که بیشتر از جرم میوه این مرباها استفاده شود. 

درمان نفخ در طب سنتی چگونه انجام می‌شود؟

دکتر عباس جوشن

متخصص درمان بیماری‌های گوارشی

دکتر عباس جوشن از پزشکان و متخصصان درمان بیماری‌های گوارشی کلینیک دکتر سریتا هستند. ورودی سال 1396 در درجه دکتری تخصصی طب سنتی از دانشگاه شهید بهشتی هستند و از سال 1380 در این زمینه فعالیت می‌کنند. زمینه فعالیت دکتر عباس جوشن:  ناباروری آقایان، بیماری ‌های پوستی، حساسیت و آلرژی، سردردها، به‌ویژه سردردهای میگرنی، گوارش، کبد چرب و مفاصل است.

کلینیک تخصصی دکتر سریتا

کلینیک تخصصی دکتر سریتا، یک مرکز مدرن طب سنتی با خدماتی از قبیل حجامت، بادکش، فصد خون، ماساژ درمانی، طب سوزنی، طب آیورودا و زالو درمانی است. این مرکز با بیش از 20 پزشک متخصص در زمینه طب سنتی همکاری می‌کند.

تهران- خیابان ولی عصر (عج)، نرسیده به توانیر، کوچه ترابنده، پلاک 6

تلفن: 7-88207836- 021

 

منبع  کتاب نفخ و راهکارهای درمانی آن در طب ایرانی healthline medicinenet medicalnewstoday

برای استفاده از خدمات ویزیت آنلاین دکتر سریتا

می‌توانید هر روز از ساعت 9 صبح تا 19 با شماره تلفن‌های  7-88207836-021 و یا 0054944-0910 تماس بگیرید.

و یا از طریق فرم دریافت مشاوره آنلاین، شماره تماس خود را ثبت کنید تا کارشناسان ما در اسرع وقت با شما تماس بگیرند.

تماس با ما

درمان نفخ در طب سنتی چگونه انجام می‌شود؟

 

 

اشتراک گذاری :

دیدگاه خود را بنویسید